---

title: "Tarmoq qurilmalari va xavfsizlik muammolari (3-qism): ping va traceroute buyruqlari bilan marshrutlarni tahlil qilish" description: "ping, RTT, packet loss, TTL, tracert, hop va flaglar" dars: 3 hafta: 4 sinf: 10-sinf-cyber

Dars xulosasi

• ping qurilma faolligini, javob vaqtini va paket yo'qolishini ko'rsatadi.
• RTT: paket borib-kelish vaqti.
• TTL dan hop sonini taxminan hisoblash mumkin (128 yoki 64 dan ayirib).
• tracert (Windows) va traceroute (Linux/Mac) paket yo'lini ko'rsatadi.
• Hop: yo'ldagi router.
• • • • ko'pincha ICMP bloklanganini bildiradi.
• tracert flaglari: -d, -h, -w, -4, -6.
• IPv6 uchun ping6.

Qo'shimcha ma'lumot

RTT: to'p otish

Devorga to'p otib, qaytib kelguncha o'tgan vaqtni o'lchang: bu RTT. (O'xshatish.)

TTL qanday ishlaydi

Qo'llanma bo'yicha Windows server TTL ni 128, Linux esa 64 qilib jo'natadi. Natijada TTL=105 bo'lsa, 128-105=23 hop.

Qo'llanmadagi ikki misol

• google.com: 163 ms, 0% yo'qotish, TTL=105, 13 hop.
• daryo.uz: 14 ms, 25% yo'qotish, TTL=110, 5-18 hoplarda * * *.

Nega * * * xavfli emas?

Ko'p provayderlar traceroute va ping so'rovlarini bloklaydi. Oxirgi hopda server javob bersa, u faol.

Odatiy xatolar

• Linux da tracert yozish.
• Paket yo'qolishini hujum deb o'ylash.
• Barcha natijalarni bir martalik o'lchovga asoslab xulosa qilish.

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
ping	Echo paketini yuboruvchi buyruq
RTT	Round-trip time, borib-kelish vaqti
Latency	Javob vaqti, kechikish
Packet loss	Paket yo'qolishi
TTL	Paket umri, hop hisobiga yordam beradi
Hop	Yo'ldagi router
tracert	Windows marshrut kuzatuvi
traceroute	Linux/Mac marshrut kuzatuvi
ICMP	Ping ishlatadigan protokol
ping6	IPv6 uchun ping

Bilasizmi?

• Qo'llanmada O'zbekistondan Google ga 30-60 ms kutilishi yozilgan.
• Traceroute har hop uchun odatda 3 marta vaqt o'lchaydi.
• Ko'p mahalliy saytlar ping ga javob bermaydi.

Topshiriqlar

1. Ping beradi oson

ping qanday 3 ma'lumot beradi?

Kutiladigan natija: 3 band.

2. RTT oson

RTT nima?

Kutiladigan natija: To'liq nom va ma'no.

3. Buyruqlar oson

Windows va Linux uchun marshrut buyruqlari?

Kutiladigan natija: 2 buyruq.

4. Hop oson

Hop nima?

Kutiladigan natija: Bir jumla.

5. TTL hisobi o'rta

TTL=110 (Windows) bo'lsa, nechta hop?

Kutiladigan natija: Hisob va javob.

6. Natijani izohlash o'rta

200 ms, 0% yo'qotish nimani bildiradi?

Kutiladigan natija: Izoh.

7. Yulduzchalar o'rta

tracert da * * * chiqdi. Server o'chiqmi?

Kutiladigan natija: Sabab.

8. Flag tanlash o'rta

DNS siz va 1 soniya kutish bilan tracert buyrug'ini yozing.

Kutiladigan natija: tracert -d -w 1000 ... shaklidagi buyruq.

9. To'rt sayt jadvali qiyin

4 saytga ping va tracert yuborib, jadval tuzing.

Kutiladigan natija: 4 qator: ms, yo'qotish, TTL, hop.

10. Yo'lni tahlil qilish qiyin

Marshrutingizni uy routeridan serverigacha rollar bilan yozing.

Kutiladigan natija: Hop ro'yxati.

11. Xatoni toping qiyin

"25% yo'qotish = hujum" degan fikrni baholang.

Kutiladigan natija: Sabab bilan rad etish.

12. Wireshark + ping bonus

Wireshark ishlatib, ping ning ICMP paketlarini toping.

Kutiladigan natija: Echo so'rovi va javobi.

O'zingizni tekshiring

1. ping nima o'lchaydi?
2. TTL dan hop soni qanday topiladi?
3. • • • nimani bildiradi?
4. tracert -d nima qiladi?
5. IPv6 uchun ping qanday?
6. Linux da marshrut buyrug'i?

Uyga vazifa

4 ta turli saytga ping va tracert yuboring (flaglardan foydalaning), natijalarni jadvalga yozing. Vaqt: 25 daqiqa.