---

Dars xulosasi

• Git branch (tarmoq) — bu loyihaning asosiy kodiga xalaqit bermasdan parallel ravishda yangi funksiyalar yoki sinovlarni ishlab chiqish imkonini beruvchi yengil ko'rsatkichdir.
• git branch barcha tarmoqlarni ko'rsatadi, git switch -c [nom] yangi branch ochib unga darhol o'tadi.
• Yangi funksiya tayyor bo'lgach, u git merge orqali asosiy main branchga xavfsiz birlashtiriladi.
• Agar ikkita branchda bir xil faylning bir xil qatorlari o'zgartirilgan bo'lsa, Merge Conflict yuzaga keladi va uni dasturchi qo'lda hal qilishi talab etiladi.
• GitHub va GitLab — bu Git repozitoriyalarini bulutda saqlash va butun dunyo dasturchilari bilan jamoada ishlash imkonini beruvchi xizmatlardir.
• git remote add origin [url] lokal repozitoriyani bulutdagi GitHub manziliga bog'laydi.
• git push mahalliy kommitlarni masofaviy serverga yuklaydi, git pull esa serverdagi yangilanishlarni lokal kompyuterga ko'chirib oladi.

---

Qo'shimcha ma'lumot

1. Nega Git'da branchlar bunchalik tez ochiladi?

Eski versiya tizimlarida branch yaratish butun loyiha papkasini boshqa joyga to'liq nusxalashni talab qilgan (bu gigabaytlab joy va daqiqalar vaqt olgan). Git'da esa har bir commit o'zining 40 belgili SHA-1 xeshiga ega. Branch — bu shunchaki .git/refs/heads/ ichida saqlanadigan 41 baytlik kichik matn fayli bo'lib, uning ichida eng so'nggi commit xeshi yozilgan bo'ladi! Yangi branch ochganingizda Git shunchaki yangi faylchaga o'sha xeshni yozib qo'yadi. Shu sababli branch ochish bir millisekund vaqt oladi.

2. Git Flow va Feature Branch madaniyati

Professional DevOps va dasturlash jamoalarida quyidagi qoidaga qat'iy amal qilinadi:

• main (yoki production): Faqatgina 100% sinovdan o'tgan, foydalanuvchilar ishlatayotgan tayyor kod saqlanadi.
• feature/... branchlari: Har bir yangi vazifa uchun alohida ochiladi (masalan: feature/user-auth, feature/dark-mode).
• Kod yozib bo'lingach, u to'g'ridan-to'g'ri main ga merge qilinmaydi, balki Pull Request (PR) ochiladi. Boshqa jamoa a'zolari kodni tekshirib (Code Review), sinovlar (CI/CD) muvaffaqiyatli o'tgachgina birlashtirishga ruxsat berishadi.

3. Merge Conflict bilan to'g'ri ishlash san'ati

Mojaro yuzaga kelganda qo'rqish kerak emas:

1. Terminalda qaysi faylda konflikt chiqqani ko'rsatiladi.
2. Faylni ochganingizda Git sizga ikkala variantni chiroyli ko'rsatib turadi (HEAD sizniki, branch_nomi esa ikkinchi tomonniki).
3. Siz jamoangiz bilan kelishgan holda to'g'ri variantni qoldirasiz, keraksizini va maxsus belgilarni (<<<<, ====, >>>>) o'chirib tashlaysiz.
4. Faylni saqlab, git add [fayl] va git commit qilsangiz, ziddiyat to'liq bartaraf etiladi!

4. SSH kalitlar orqali GitHub'ga xavfsiz ulanish

GitHub xavfsizlik sababli oddiy parollar bilan git push qilishni taqiqlagan. Buning o'rniga zamonaviy assimetrik kriptografiya — SSH kalitlar ishlatiladi:

1. ssh-keygen -t ed25519 -C "email@example.com" orqali shaxsiy va ochiq kalitlar juftligi hosil qilinadi.
2. Ochiq kalit (cat ~/.ssh/id_ed25519.pub) nusxalanib, GitHub sozlamalaridagi SSH and GPG keys bo'limiga kiritiladi.
3. Shundan so'ng parol kiritmasdan xavfsiz va bir zumda kodlarni push qilish mumkin bo'ladi.

---

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
Branch (Tarmoq)	Asosiy kod bazasidan mustaqil ravishda parallel rivojlanuvchi o'zgarishlar yo'nalishi.
Merge (Birlashtirish)	Bir branchdagi kommitlar tarixini ikkinchi branch tarkibiga qo'shish operatsiyasi.
Merge Conflict	Ikki xil branchda bitta faylning ayni bir qatoriga bir-biriga zid o'zgarishlar kiritilganda yuzaga keladigan holat.
Remote (Masofaviy ombor)	Mahalliy kompyuterdan tashqarida, internetdagi serverda (masalan, GitHub) joylashgan repozitoriya.
Origin	Loyiha bog'langan asosiy masofaviy repozitoriyaga beriladigan standart nom.
Push	Lokal kompyuterdagi yangi kommitlarni masofaviy GitHub repozitoriyasiga yuklash buyrug'i.
Pull	Masofaviy serverdagi eng yangi o'zgarishlarni yuklab olib, joriy branchga birlashtirish amali.
Clone	Masofaviy repozitoriyaning to'liq nusxasini (barcha branchlari va tarixi bilan) lokal kompyuterga yuklab olish.
Pull Request (PR)	Dasturchi o'z branchidagi o'zgarishlarni asosiy loyihaga birlashtirishni so'rab jamoaga yuboradigan taklifi.

---

Bilasizmi?

• 2020-yilgacha Git'da standart asosiy branch nomi master bo'lgan, ammo inklyuzivlik va madaniy me'yorlar sababli butun dunyo bo'yicha u main ga o'zgartirildi.
• Dunyodagi eng yirik ochiq kodli repozitoriyalardan biri bo'lgan Linux yadrosi repozitoriyasida 1 milliondan ortiq commitlar va minglab branchlar mavjud.
• GitHub'da joylashtirilgan ochiq kodlar Arktika muzliklari ostida (Arctic World Archive) joylashgan maxsus yerosti omborida ming yildan ortiq saqlanishi uchun plyonkalarga yozib ko'mib qo'yilgan.

---

Topshiriqlar

1. Mavjud branchlarni ko'rish oson

O'z loyihangizda git branch buyrug'ini bering va joriy faol branch nomini aniqlang. Kutiladigan natija: Ekranda * main yozuvi chiqadi.

2. Yangi branch yaratish va o'tish oson

git switch -c feature-header buyrug'i orqali yangi branch oching va avtomatik unga o'ting. Kutiladigan natija: «Switched to a new branch 'feature-header'» xabari chiqadi.

3. Yangi branchda fayl commit qilish oson

feature-header branchida header.html faylini yarating, uni git add va git commit orqali saqlang. Kutiladigan natija: Commit faqat yangi branchda aks etadi.

4. Main branchga qaytish va farqni ko'rish oson

git switch main orqali asosiy branchga qayting va ls buyrug'ini bering. Nega header.html ko'rinmayotganini tahlil qiling. Kutiladigan natija: main branchda yangi fayl hali yo'q ekanligi tasdiqlanadi.

5. Fast-forward merge qilish o'rta

main branchda turgan holda git merge feature-header buyrug'ini bajaring va uning natijasini tahlil qiling. Kutiladigan natija: header.html fayli main ga tezkor qo'shiladi (Fast-forward).

6. Birlashtirilgan branchni xavfsiz o'chirish o'rta

git branch -d feature-header buyrug'i orqali vazifasi yakunlangan branchni o'chirib tashlang. Kutiladigan natija: «Deleted branch feature-header» xabari chiqadi.

7. Masofaviy repozitoriya manzilini tekshirish o'rta

git remote -v buyrug'ini ishga tushiring va loyihaga qanday remote manzillar bog'langanini aniqlang. Kutiladigan natija: Bog'langan bo'lsa origin URL manzillari chiqadi, bo'lmasa bo'sh qaytadi.

8. Git log orqali tarmoqlar daraxtini ko'rish o'rta

git log --oneline --graph --all buyrug'ini bajaring va commitlar zanjirining chiroyli grafik ko'rinishini tahlil qiling. Kutiladigan natija: Terminalda rangli tarmoqlangan daraxt belgilar bilan chiziladi.

9. Merge konfliktini yuzaga keltirish va to'g'rilash qiyin

Bitta faylning ayni bir qatoriga ikkita alohida branchda turli o'zgartirishlar kiriting, ularni merge qilish orqali konflikt hosil qiling va faylni tahrirlab muammoni hal qiling. Kutiladigan natija: Merge conflict yuzaga keladi, qo'lda to'g'rilanib yangi commit qilinadi.

10. Ommaviy repozitoriyani klonlash (git clone) qiyin

GitHub'dagi ochiq manbali biror mashhur kichik loyihani (masalan, biror o'quv qo'llanmasini) git clone [url] buyrug'i bilan o'z kompyuteringizga yuklab oling va uning tarixini git log bilan ko'ring. Kutiladigan natija: Masofaviy loyiha barcha fayllari va commitlar tarixi bilan birga yuklab olinadi.

11. SSH kalit yaratish (Tadqiqot) bonus

ssh-keygen -t ed25519 buyrug'i yordamida o'z kompyuteringizda xavfsiz SSH kalitlar juftligini hosil qiling va ~/.ssh/id_ed25519.pub fayli mazmunini o'rganing. Kutiladigan natija: Yangi zamonaviy SSH kalit muvaffaqiyatli yaratiladi.

---

O'zingizni tekshiring

1. Branch yaratish nima uchun diskda ortiqcha xotira egallamaydi?
2. Fast-forward merge bilan oddiy 3-way merge ning qanday farqi bor?
3. Merge conflict yuzaga kelganda Git qanday belgilarni qo'shadi va ular nimani anglatadi?
4. git clone bilan git pull ning qanday farqi bor?
5. Nima uchun GitHub'ga parollar o'rniga SSH kalitlar orqali ulanish xavfsizroq hisoblanadi?

---

Uyga vazifa

1. O'tgan darsda ochilgan my_git_lab repozitoriyasida login-system nomli yangi branch yarating.
2. Yangi branchda login.py faylini ochib, oddiy autentifikatsiya funksiyasini yozing va commit qiling.
3. Asosiy main branchga qaytib, yangi branchni birlashtiring (git merge).
4. git log --oneline --graph buyrug'ini bajarib, hosil bo'lgan natijani konspektingizga ko'chirib yozing (taxminiy vaqt: 25 daqiqa).