Fan: Internet of Things (IoT — Buyumlar Interneti)
Sinf: 9-sinf
Mavzu: Tinkercad platformasida ro‘yxatdan o‘tish, "Circuits" bo'limi, ishchi maydon (Workplane) va boshqaruv panellari

---

Darsning qisqacha mazmuni

Tinkercad.com — bu Autodesk kompaniyasi tomonidan yaratilgan, brauzer orqali ishlovchi bepul 3D modellashtirish va virtual elektronika simulyatoridir. Mazkur platforma yordamida haqiqiy komponentlarni kuydirib qo'yish yoki xarid qilish xavfisiz, internet orqali xavfsiz muhitda elektron sxemalar yig'ish, mikrokontrollerlarga kod yozish va real vaqtda simulyatsiya qilish mumkin.

Asosiy tushunchalar:

• Virtual laboratoriya: Kompyuter dasturi yoki veb-xizmat orqali fizik qonuniyatlarni va elektron komponentlarni real vaqtda modellashtiruvchi muhit;
• Circuits (Sxemalar): Tinkercad platformasining elektron zanjirlar va mikrokontrollerlar bilan ishlashga mo'ljallangan maxsus bo'limi;
• Workplane: Komponentlar joylashtiriladigan va simlar orqali ulanadigan markaziy ishchi maydon;
• Komponentlar paneli: Chap/o'ng tomondagi elementlar kutubxonasi (Basic va All toifalari);
• Start Simulation: Zanjirga virtual elektr tokini uzatib, uning ishlashini tekshirish tugmasi;
• Tezkor klavishlar: R — komponentni 45° ga burish, Del — o'chirish, Ctrl+Z — orqaga qaytarish, N — matnli eslatma qo'yish.

---

Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar

1-topshiriq oson

tinkercad.com rasmiy saytiga kiring va shaxsiy Google akkauntingiz orqali ro'yxatdan o'ting. Shaxsiy profilingiz sozlamalarida ism va familiyangiz to'g'ri ko'rsatilganini tekshiring.

2-topshiriq oson

Tinkercad boshqaruv panelidagi (Dashboard) "Circuits" bo'limiga o'ting va "Create new Circuit" tugmasini bosib, yangi toza loyiha ishchi maydonini oching.

3-topshiriq oson

Yangi ochilgan loyihaning yuqori chap burchagidagi tasodifiy generatsiya qilingan nomni o'zgartiring va unga 9-sinf_Familiya_01 nomini bering.

4-topshiriq oson

O'ng tomondagi "Basic" komponentlar panelidan quyidagi 4 ta komponentni toping va ularni ish maydoniga (Workplane) sichqoncha bilan tortib olib chiqing:

1. Arduino Uno R3;
2. Kichik maket plata (Small Breadboard);
3. Oddiy qizil LED;
4. 1 ta rezistor.

5-topshiriq o'rta

Ish maydoniga qo'yilgan rezistor ustiga bosing. Chiqqan parametrlar oynasida qarshilik qiymatini 220 raqamiga o'zgartiring va o'lchov birligini kΩ (kilo-om) dan Ω (Om) ga o'tkazing. Rezistordagi rangli chiziqlar ketma-ketligi qanday o'zgarganini daftaringizga yozing.

6-topshiriq o'rta

Ish maydoniga yana 3 ta turli xil LED lampalarni joylashtiring. Ularning parametrlar oynasi orqali ranglarini mos ravishda Sariq (Yellow), Yashil (Green) va Ko'k (Blue) ranglarga sozlang.

7-topshiriq o'rta

Komponentlarni burish asbobi (Rotate yoki klaviaturadagi R tugmasi) yordamida breadboard platasini 90 gradusga, bitta rezistorni esa vertikal holatga keltiring. Har bir burish qadami necha gradusga teng ekanini aniqlang.

8-topshiriq o'rta

Komponentlar filtrini "Basic" dan "All" (Barchasi) rejimiga o'tkazing. Qidiruv maydoni orqali quyidagi 3 ta komponentni topib ish maydoniga qo'ying:

1. Ultrasonic Distance Sensor (HC-SR04);
2. PIR Sensor (harakat datchigi);
3. Micro Servo (motor).

9-topshiriq qiyin

"Notes" (Izohlar) asbobidan foydalanib, ish maydonidagi har bir komponent yoniga uning vazifasini bildiruvchi qisqa matnli yorliq biriktiring (masalan: "Ultrasonic — masofani o'lchaydi", "Servo — eshikni ochuvchi mexanizm"). Keyin eslatmalarni yashirish va ko'rsatish tugmasini sinab ko'ring.

10-topshiriq qiyin

Yuqori paneldagi "Start Simulation" tugmasini bosing. Nega hech qanday sim ulanmagan holatda hech bir komponent harakatlanmadi yoki yonmadi? "Stop Simulation" tugmasini bosing va elektr zanjirida tok oqishi uchun qanday ikki muhim qoida bajarilishi shartligini yozma bayon qiling.

11-topshiriq bonus

Yuqori o'ng burchakdagi "Share" (Ulashish) tugmasi orqali sxemangizning ommaviy havolasini (Public Share Link) hosil qiling va ushbu havolani do'stingizga yoki o'qituvchiga yuborib, uning brauzerida sxemangiz to'g'ri ko'rinayotganini tekshirib ko'ring.