Dars xulosasi

• SCD — dimension atributlari sekin o'zgarishini boshqarish usullari.
• Type 1 — ustiga yozish, tarix yo'q; Type 2 — yangi qator, tarix saqlanadi.
• Type 2 ustunlari: boshlandi, tugadi, joriy.
• Surrogate kalit — omborning sun'iy kaliti; Type 2 da shart.
• Fakt jadval surrogate kalitga bog'lanadi, shuning uchun tarix to'g'ri ko'rinadi.
• Tanlov biznes savoliga bog'liq: tarix kerakmi?

Qo'shimcha ma'lumot

Type 3

Eski qiymat uchun alohida ustun (eski_direktor) qo'shiladi: faqat bitta oldingi qiymat saqlanadi. Dasturda faqat «SCD turlari» deyilgan; Type 1 va 2 bu yerda chuqur ko'riladi.

9999-12-31

Joriy qator uchun «cheksiz kelajak» sanasi: shartlarda NULL bilan ishlashdan qulayroq.

Tranzaksiya

UPDATE va INSERT bitta tranzaksiyada bo'lsa, ombor izchil qoladi.

Tarixni tekshirish

Eski yil hisobotini qayta ishga tushirganda natija o'zgarmasligi kerak: Type 2 shuni ta'minlaydi.

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
SCD	Slowly Changing Dimension
Type 1	Ustiga yozish
Type 2	Yangi qator, tarix
Surrogate kalit	Sun'iy kalit
Natural kalit	Manba identifikatori
joriy	Joriy qator bayrog'i
tugadi	Versiya tugash sanasi
Tarix	O'zgarishlar ketma-ketligi
Tranzaksiya	Bo'linmas amallar guruhi

Bilasizmi?

• Type 2 jadvali vaqt o'tishi bilan kattalashadi, shuning uchun faqat tarix kerak atributlar uchun ishlatiladi.
• Ko'p DWH vositalarida SCD Type 2 uchun tayyor funksiyalar bor.
• Kimball metodologiyasi SCD ni dimension modellashning asosiy qismi deb hisoblaydi.

Topshiriqlar

1. SCD nima oson

SCD ni 2 jumlada ta'riflang.

Kutiladigan natija: To'g'ri ta'rif.

2. Type 1 oson

Type 1 ning bitta afzalligi va bitta kamchiligini yozing.

Kutiladigan natija: Oddiy; tarix yo'q.

3. Type 2 oson

Type 2 ning bitta afzalligi va bitta kamchiligini yozing.

Kutiladigan natija: Tarix bor; jadval kattalashadi.

4. Kalit turlari oson

Surrogate va natural kalitga misol keltiring.

Kutiladigan natija: maktab_key, maktab_id.

5. Qaysi tur o'rta

Telefon raqami xatosi, manzil o'zgarishi: qaysi biriga Type 2?

Kutiladigan natija: Manzil o'zgarishi.

6. Type 1 yozing o'rta

Direktorni Type 1 bilan yangilang.

Kutiladigan natija: UPDATE.

7. Type 2 yozing o'rta

Direktorni Type 2 bilan yangilang.

Kutiladigan natija: UPDATE + INSERT.

8. Joriy qator o'rta

Faqat joriy qatorlarni chiqaring.

Kutiladigan natija: WHERE joriy = 1.

9. Tarix JOIN qiyin

Fakt va dimension JOIN qilib har yil direktorini chiqaring.

Kutiladigan natija: Yillar bo'yicha direktor.

10. Xatoni toping qiyin

Type 2 da eski qator yopilmagan. Nima bo'ladi?

Kutiladigan natija: Ikkita joriy qator.

11. Tranzaksiya qiyin

UPDATE va INSERT ni bitta tranzaksiyaga o'rang (sqlite3).

Kutiladigan natija: commit bir marta.

12. Type 3 bonus

Type 3 qanday ishlashini 3 jumlada yozing.

Kutiladigan natija: Eski qiymat ustuni.

O'zingizni tekshiring

1. SCD nima?
2. Type 1 va Type 2 farqi?
3. Type 2 ustunlari?
4. Surrogate kalit nima?
5. Joriy qator qanday olinadi?
6. Qachon Type 2 kerak?

Uyga vazifa

dim_maktab da Type 1 va Type 2 ni sinang (20–30 daqiqa). To'liq shart: uyga-vazifa.md.