Mavzu
Sinf: 10-sinf
Yo'nalish: Advanced UX/UI dizayn va Advanced Front-end
Hafta: 2-hafta, 1-dars
Darsning qisqacha mazmuni
Ushbu darsda biz UX dizaynning eng muhim bosqichi — Foydalanuvchi tadqiqotlari (UX Research) bilan tanishamiz. Dizaynerlar taxminlar bilan emas, balki real ma'lumotlar bilan ishlashi zarur. Siz sifatli va miqdoriy, munosabat va xulq-atvor tadqiqotlarining farqini, 1-on-1 intervyu o'tkazish sirlarini, bevosita kuzatuv (field studies), so'rovnomalar tuzish va karta tartiblash (card sorting) orqali axborot arxitekturasini yaratishni o'rganasiz.
Asosiy tushunchalar va atamalar
| Atama | Inglizcha | Tavsif |
|---|---|---|
| UX Tadqiqoti | UX Research | Foydalanuvchilar ehtiyojlari va xatti-harakatlarini tizimli o'rganish usuli |
| Sifatli tadqiqot | Qualitative Research | "Nima uchun?" va "Qanday?" savollariga chuqur javob beruvchi tadqiqot turi |
| Miqdoriy tadqiqot | Quantitative Research | "Qancha?" va "Nechta?" savollariga raqamli va statistik javob beruvchi usul |
| Xulq-atvor tadqiqoti | Behavioral Research | Odamlarning so'ziga emas, amaldagi harakatlariga (kuzatuv) tayanuvchi usul |
| Munosabat tadqiqoti | Attitudinal Research | Odamlarning fikrlari, e'tiqodlari va qarashlarini o'rganuvchi usul |
| Karta tartiblash | Card Sorting | Menyular va ma'lumotlarni foydalanuvchiga tushunarli guruhlarga ajratish |
| 5 soniyalik test | 5-Second Test | Sahifaning ilk taassuroti va tushunarliligini tezkor baholash usuli |
| Hawthorne effekti | Hawthorne Effect | Inson kuzatilayotganini bilganda o'z xatti-harakatini o'zgartirishi holati |
Nazariy xulosa
1. Tadqiqotlarning 3 ta o'qi
- Sifatli vs Miqdoriy: Sifatli usullar (intervyu, fokus guruh) chuqur motivatsiyani ko'rsatadi; miqdoriy usullar (analitika, anketalar) ko'rsatkichlarning ommaviyligini o'lchaydi.
- Munosabat vs Xulq-atvor: Odamlar nima deydi (intervyu) va amalda nima qiladi (kuzatuv).
- Generativ vs Baholovchi: Yangi g'oyalarni kashf qilish vs tayyor prototipni sinash.
2. Keng qo'llaniladigan usullar
- Foydalanuvchi intervyusi: 5–8 nafar maqsadli foydalanuvchi bilan ochiq, yo'naltirilmagan suhbat.
- Kuzatish (Field study): Foydalanuvchini tabiiy muhitda o'rganish.
- So'rovnoma (Survey): Katta auditoriyadan tezkor raqamli ma'lumot olish.
- Karta tartiblash (Card sorting): Axborot arxitekturasi va navigatsiyani shakllantirish (Ochiq, Yopiq, Gibrid).
Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar
1-topshiriq oson
Sifatli (Qualitative) va Miqdoriy (Quantitative) tadqiqot o'rtasidagi asosiy farqni 2 ta jumlada ifodalang va har biriga bittadan misol keltiring.
2-topshiriq oson
Nima uchun intervyu davomida foydalanuvchiga "Bizning yangi dizaynimiz sizga yoqdimi?" deb savol berish xato hisoblanadi? Ushbu savolni qanday qilib xolis va ochiq holatga keltirish mumkin?
3-topshiriq oson
Karta tartiblash (Card sorting) usulining "Ochiq" va "Yopiq" turlari qanday farqlanadi?
4-topshiriq o'rta
Hawthorne effekti nima va u foydalanuvchini bevosita kuzatish (Field study) paytida olingan natijalarga qanday salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin?
5-topshiriq o'rta
Nima uchun dizayner faqat odamlarning aytgan so'zlariga (munosabat tadqiqotiga) tayanmasdan, ularning amaldagi xatti-harakatlarini (xulq-atvor tadqiqotini) ham o'rganishi shart? Hayotiy misol keltiring.
6-topshiriq o'rta
Quyidagi 9 ta toifani onlayn kitob do'koni uchun 3 ta mantiqiy guruhga ajrating (Card sorting mashqi): Badiiy adabiyot, Bolalar kitoblari, Dasturlash bo'yicha qo'llanmalar, Ertaklar, Tarixiy romanlar, Biznes va moliya, She'riyat, Fizika-matematika darsliklari, Shaxsiy rivojlanish.
7-topshiriq o'rta
5 soniyalik test (5-Second Test) qanday o'tkaziladi? Ushbu test yordamida veb-saytning qaysi muhim jihatlari tekshiriladi?
8-topshiriq qiyin
Maktab oshxonasi uchun navbatsiz ovqat buyurtma qilish ilovasini ishlab chiqmoqchisiz.
- O'quvchilar va oshpazlar bilan o'tkazish uchun 4 ta sifatli intervyu savoli yozing;
- Butun maktab o'quvchilari uchun 4 ta miqdoriy so'rovnoma savoli (shkala yoki variantli) tuzing.
9-topshiriq qiyin
Elektron do'kon loyihasida karta tartiblash (Card sorting) sessiyasini o'tkazish rejasini ishlab chiqing:
- Ishtirokchilar soni nechta bo'lishi tavsiya etiladi?
- Sessiyada qog'oz stikerlardan yoki qaysi raqamli dasturlardan foydalaniladi?
- Agar foydalanuvchilar bitta kartani turli guruhlarga joylashtirsa, dizayner qanday qaror qabul qilishi kerak?
10-topshiriq bonus
Figma yoki qog'ozda "Smart kutubxona" qidiruv tizimi uchun 5 soniyalik test o'tkaziladigan bosh sahifa vizual maketini tayyorlang. Unda asosiy taklif (Value Proposition) va qidiruv paneli 5 soniya ichida ko'zga tashlanadigan darajada aniq bo'lsin.