Dars xulosasi

• SSH da parol zaif, kalit kuchli.
• Kalit jufti: private (sirda) va public (serverga).
• ssh-keygen -t ed25519 kalit yaratadi, ssh-copy-id joylaydi.
• ~/.ssh 700, authorized_keys 600.
• PasswordAuthentication no dan oldin kalitni sinab oling.
• ~/.ssh/config va ssh -vvv ishni va diagnostikani soddalashtiradi.

Qo'shimcha ma'lumot

MITM

O'rtadagi odam hujumi; known_hosts himoyalaydi.

Passphrase

Shaxsiy kalitni qo'shimcha himoyalovchi parol ibora.

Kalit aylantirish

Kalitlarni vaqti-vaqti bilan yangilash va eskisini o'chirish.

rsync/sftp

Fayl yuborish, kalit bilan parolsiz.

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
SSH	Xavfsiz masofaviy ulanish protokoli
Private key	Shaxsiy kalit
Public key	Ommaviy kalit
ed25519	Zamonaviy kalit algoritmi
authorized_keys	Ruxsat berilgan kalitlar
known_hosts	Tanilgan serverlar
ssh-agent	Kalitni xotirada saqlovchi
Passphrase	Kalit paroli

Bilasizmi?

• ssh-agent kalitni seans davomida xotirada ushlab, passphrase ni qayta-qayta so'ramaydi.
• Windows 10/11 da OpenSSH Client odatda o'rnatilgan.
• fail2ban va ufw kabi vositalar SSH ni qo'shimcha himoyalaydi.

Topshiriqlar

1. Kalit nima oson

Private va public kalit farqini yozing.

Kutiladigan natija: Private sirda, public serverga.

2. Yaratish oson

ed25519 kalitni yarating.

Kutiladigan natija: ssh-keygen -t ed25519.

3. Fayllar oson

Qaysi fayl ommaviy?

Kutiladigan natija: .pub fayl.

4. Joylash oson

Ommaviy kalitni serverga qo'ying.

Kutiladigan natija: ssh-copy-id.

5. Ruxsatlar o'rta

~/.ssh va authorized_keys ruxsatlari?

Kutiladigan natija: 700 va 600.

6. Birinchi ulanish o'rta

known_hosts nima uchun kerak?

Kutiladigan natija: MITM dan himoya.

7. Config o'rta

ssh prod uchun config yozing.

Kutiladigan natija: Host prod bloki.

8. sshd_config o'rta

Parol va root kirishni o'chirish sozlamalari?

Kutiladigan natija: PasswordAuthentication no, PermitRootLogin no.

9. Tartib qiyin

Parolni o'chirishda xavfsiz tartibni yozing.

Kutiladigan natija: Avval kalitni sinash, keyin o'chirish.

10. Diagnostika qiyin

Permission denied (publickey) sababini qidiring.

Kutiladigan natija: Ruxsat, format, -vvv, log.

11. Kalit yo'qolsa qiyin

Shaxsiy kalit sizsa nima qilasiz?

Kutiladigan natija: Ommaviy kalitni serverlardan o'chirish.

12. Cheklash bonus

authorized_keys da bitta IP diapazoni uchun cheklov yozing.

Kutiladigan natija: from="..." prefiksi.

O'zingizni tekshiring

1. Qaysi kalit serverga qo'yiladi?
2. ed25519 nima?
3. ~/.ssh va authorized_keys ruxsati?
4. Parolni o'chirishdan oldin nima?
5. ssh -vvv nima?
6. ~/.ssh/config nima uchun?

Uyga vazifa

SSH kalit va config bo'yicha topshiriq (30 daqiqa). To'liq shart: uyga-vazifa.md.