Dars xulosasi

• WHERE — qatorlarni shart bo'yicha filtrlaydi; FROM dan keyin yoziladi.
• Taqqoslash: =, <>, >, <, >=, <=; matn va sana bir tirnoqda, unicode uchun N'...'.
• AND — ikkala shart, OR — kamida bittasi, NOT — teskari.
• Tartib: NOT, keyin AND, keyin OR; shubha bo'lsa — qavs.
• IN — ro'yxat, BETWEEN — oraliq (chegaralar kiradi), LIKE — namuna (%, _).

Qo'shimcha ma'lumot

1. Namuna jadval

MahsulotID	Nomi	Kategoriya	Narx	Soni
1	Sichqoncha	Aksessuar	80000	25
2	Klaviatura	Aksessuar	150000	12
3	Monitor	Ekran	1900000	4
4	Noutbuk	Kompyuter	7500000	3
5	Quloqchin	Aksessuar	120000	18
6	Planshet	Kompyuter	3200000	6

2. Uchta tuzoq

1. Bitta =: SQL Server da tenglik = bilan yoziladi, == emas.
2. Tirnoqsiz matn: Kategoriya = Aksessuar xato; matn tirnoqda: N'Aksessuar'.
3. Qavssiz OR: AND avval bajarilgani uchun natija kutilganidan farq qilishi mumkin.

3. Bajarilish tartibi

Yozamiz: SELECT ... FROM ... WHERE .... DBMS bajaradi: FROM, so'ng WHERE (qatorlar filtrlanadi), keyin SELECT.

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
WHERE	Qatorlarni shart bo'yicha filtrlash bandi
Shart (condition)	TRUE yoki FALSE beruvchi ifoda
Taqqoslash operatori	=, <>, >, <, >=, <=
AND	Ikkala shart bajarilishi kerak
OR	Kamida bitta shart bajarilishi kerak
NOT	Shartni teskarisiga o'giradi
IN	Qiymat ro'yxatdagilardan biriga tengmi
BETWEEN	Qiymat oraliqda (chegaralar bilan)
LIKE	Namuna bo'yicha matn qidiruvi
Wildcard	% va _ o'rinbosar belgilar

Bilasizmi?

• WHERE ni birinchi marta SQL ning 1970-yillardagi nashrlarida «filtr qatlami» deb atashgan; hozir ham u har bir tahlilchi so'rovining asosi.
• Power BI da filtrlar ham orqada WHERE ga aylanib, ma'lumot manbasiga yuboriladi.
• LIKE '%abc' kabi namunalar indeksdan foydalana olmaydi, shuning uchun juda katta jadvallarda sekin.

Topshiriqlar

1. Narx bo'yicha filtr oson

Narxi 1 000 000 dan yuqori mahsulotlar nomini chiqaring.

Kutiladigan natija: SELECT Nomi FROM Mahsulotlar WHERE Narx > 1000000; — 3 qator.

2. Kategoriya bo'yicha oson

Faqat Kompyuter kategoriyasidagi mahsulotlarni chiqaring.

Kutiladigan natija: WHERE Kategoriya = N'Kompyuter' — 2 qator.

3. Teng emas oson

Aksessuar bo'lmagan mahsulotlarni <> bilan toping.

Kutiladigan natija: <> bilan yozilgan so'rov, 3 qator.

4. Soni kam oson

Soni 5 dan kam mahsulotlar nomi va sonini chiqaring.

Kutiladigan natija: Monitor (4) va Noutbuk (3).

5. AND bilan o'rta

Aksessuar va narxi 100 000 dan past mahsulotlarni toping.

Kutiladigan natija: 1 qator: Sichqoncha.

6. OR bilan o'rta

Ekran kategoriyasi yoki soni 5 dan kam mahsulotlarni toping.

Kutiladigan natija: 2 qator: Monitor va Noutbuk.

7. BETWEEN o'rta

Narxi 100 000 dan 2 000 000 gacha mahsulotlarni BETWEEN bilan toping.

Kutiladigan natija: 3 qator: Klaviatura, Monitor, Quloqchin.

8. IN va LIKE o'rta

Kategoriyasi Ekran yoki Kompyuter bo'lganlarni IN bilan, nomi K bilan boshlanganlarni LIKE bilan toping.

Kutiladigan natija: 3 qator (IN) va 1 qator: Klaviatura (LIKE).

9. Natijani bashorat qiling qiyin

Bajarmasdan qatorlar sonini ayting: WHERE Kategoriya = N'Aksessuar' OR Kategoriya = N'Ekran' AND Narx > 1000000.

Kutiladigan natija: 4 qator (3 aksessuar + Monitor): AND avval bajariladi.

10. Xatoni toping qiyin

3 ta xatoni toping: SELECT Nomi FROM Mahsulotlar WHERE Kategoriya == Aksessuar AND Narx > ;

Kutiladigan natija: = (bitta), matn tirnoqda (N'Aksessuar'), Narx > 100000 kabi qiymat yozilgan.

11. Qavsli shart qiyin

(Aksessuar yoki Ekran) va narxi 1 000 000 dan yuqori mahsulotlarni qavs bilan toping.

Kutiladigan natija: 1 qator: Monitor.

12. Rahbar uchun filtr bonus

Narxi 100 000 – 2 000 000 oralig'ida, nomi K yoki Q bilan boshlanadigan mahsulotlarni toping va bir jumlali izoh yozing.

Kutiladigan natija: Klaviatura va Quloqchin; izoh bilan.

O'zingizni tekshiring

1. WHERE nima qiladi?
2. = va <> farqi nima?
3. AND, OR, NOT qanday ishlaydi?
4. Qavs nima uchun kerak?
5. IN va BETWEEN farqi?
6. % va _ wildcardlari nimani bildiradi?
7. SQL Server da matn qiymati qanday yoziladi?

Uyga vazifa

Mahsulotlar jadvalida 10 ta WHERE so'rovini yozing (20–30 daqiqa). To'liq shart: uyga-vazifa.md.